عدالت برای ایران : ۳۷ هزار سند تصویری برای پاسخگو کردن جمهوری اسلامی به اتهام جنایت علیه بشریت
در چهارمین سالگرد آغاز خیزش «زن، زندگی، آزادی»، ۳۷ هزار سند تصویری از این خیزش و سرکوب آن، از طریق «پایگاه داده ژینا» در دسترس نهادهای قضایی و شبه‌قضایی بین‌المللی، پژوهشگران، حقوقدانان و روزنامه‌نگاران قرار می‌گیرد. سازمان عدالت برای ایران با فراهم کردن دسترسی به این مجموعه، در پی آن است که شواهد گردآوری، حفظ و سازمان‌دهی‌شده از نقض گسترده حقوق بشر را در خدمت تحقیقات و تلاش‌ها برای پاسخگو کردن جمهوری اسلامی در قبال جنایت علیه بشریت قرار دهد.
این پایگاه، از زمان کشته‌شدن ژینا (مهسا) امینی در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ تا خرداد ۱۴۰۳، بیش از ۳۷ هزار ویدئو و عکس را از ۳۱ استان و ۲۳۳ شهر ایران گردآوری و آرشیو کرده است. این مجموعه شامل تصاویری از اعتراضات خیابانی، تجمعات دانشگاه‌ها و مدارس، اعتصابات، مراسم عمومی، دیوارنویسی‌ها و دیگر اشکال اعتراض و مقاومت، و همچنین شواهد تصویری نقض حقوق بشر است. هر سند، تا حد امکان، همراه با اطلاعاتی درباره زمان و مکان واقعه، نوع خشونت، سلاح‌های مورد استفاده، نیروهای امنیتی دخیل و مشخصات منبع اصلی آن ثبت و نگهداری شده است. همچنین، یک نسخه از منبع اولیه‌ای که هر سند در آن منتشر شده، با تمامی جزئیات آن نگهداری شده است. هدف از این کار، حفظ زنجیره نگهداری اسناد (Chain of Custody)، که برای احراز اصالت و پذیرش اسناد در مراجع قضایی اهمیت دارد، و نیز جلوگیری از نابودی اطلاعات و شواهد مرتبط در صورت حذف منبع اصلی از اینترنت بوده است. پایگاه داده ژینا امکان جست‌وجو در متون منتشرشده همراه با اسناد تصویری را نیز فراهم می‌کند. اسناد همچنین بر اساس استان، شهر، تاریخ اعتراض یا محدوده زمانی قابل طبقه‌بندی و جست‌وجو هستند. تمامی ویدئوهایی که در آنها خشونت عوامل جمهوری اسلامی مشاهده می‌شود و می‌توانند به‌عنوان شواهد بالقوه وقوع جرم مورد استفاده قرار گیرند نیز تنها با یک کلیک قابل دسترسی هستند.
شادی صدر، مدیر سازمان عدالت برای ایران، می‌گوید: «مردم عادی با به خطر انداختن جان و امنیت خود این صحنه‌ها را ثبت کردند؛ در همان حال که حکومت تلاش می‌کرد هم اعتراضات را سرکوب کند و هم حقیقت آنچه در پاسخ به اعتراضات انجام می‌داد پنهان بماند. این شواهد نباید از بین بروند.»
اعتراضات زن زندگی آزادی پس از قتل حکومتی ژینا مهسا امینی، زن ۲۲ ساله کرد در بازداشت سوی گشت ارشاد در شهریور ۱۴۰۱ آغاز شد و به‌سرعت در سراسر ایران گسترش یافت. اما جمهوری اسلامی با خشونت گسترده به این اعتراضات پاسخ داد؛ صدها نفر کشته و هزاران نفر بازداشت شدند و موارد جدی نقض حقوق بشر در جریان سرکوب ثبت و گزارش شد.
هیأت مستقل بین‌المللی حقیقت‌یاب سازمان ملل درباره ایران اعلام کرده است که بسیاری از موارد نقض فاحش حقوق بشر در جریان سرکوب خیزش «زن، زندگی، آزادی»، از جمله قتل، حبس، شکنجه، تجاوز و دیگر اشکال خشونت جنسی، ناپدیدسازی قهری، آزار و تعقیب و سایر اعمال غیرانسانی، در قالب یک حمله گسترده و سازمان‌یافته علیه زنان، دختران و دیگر معترضان، مصداق جنایت علیه بشریت بوده‌اند. این هیأت همچنین آزار و تعقیب مبتنی بر جنسیت را، که در مواردی با تبعیض قومی و مذهبی یا تبعیض براساس گرایش جنسی و هویت جنسیتی تلاقی داشته، جنایت علیه بشریت تشخیص داده است.
جنایت علیه بشریت از جمله جنایت‌های بین‌المللی است که در برخی کشورها، بر اساس اصل صلاحیت جهانی یا دیگر مبانی صلاحیتی، امکان تحقیق و تعقیب کیفری عاملان آن وجود دارد. در چند سال گذشته، عدالت برای ایران پس از راستی آزمایی بخشی از این اسناد تصویری موجود در پایگاه داده ژینا، از آنها برای طرح شکایت علیه شرکت های خارجی که با صدور ابزار و تکنولوژی های سرکوب در وقوع این جنایات همدستی کرده بودند استفاده کرده است. گزارش سال ۲۰۲۴ عدالت برای ایران با عنوان «شناسایی ۲۰ واحد نظامی و ۵۲۶ فرد مسئول ارتکاب جنایت علیه بشریت در اعتراضات زن زندگی آزادی»، با استفاده از تحلیل اسناد موجود در این پایگاه داده، به شناسایی عاملان و آشکار کردن الگوهای خشونت در سرکوب اعتراضات پرداخته است.
همچنین در حال حاضر دست‌کم دو درخواست برای گشایش «تحقیقات ساختاری» درباره جنایات ارتکابی در ایران از سوی نهادهای حقوق بشری به دادستانی فدرال آلمان ارائه شده است. در صورت موافقت دادستانی آلمان برای آغاز این تحقیقات، اسناد پایگاه داده ژینا به عنوان مدارک جرم تحویل دادستانی خواهد شد. تلاشهای دیگری نیز از جمله شکایتی از سوی چند تن از آسیب دیدگان چشمی اعتراضات زن زندگی آزادی برای پاسخگو کردن جمهوری اسلامی از طریق دادستانی کشور آرژانتین در جریان است.
رجینا پایولوس، مشاور حقوق بین‌الملل عدالت برای ایران، می‌گوید: «این پایگاه داده به دادخواهان و فعالانی که در پی طرح پرونده‌های حقوقی هستند، امکان دسترسی به شواهد را می‌دهد تا بتوانند تحقیقات بیشتری انجام دهند و عاملان این جنایت‌ها را پاسخگو کنند.»
اهمیت چنین آرشیوهایی به پیگرد قضایی محدود نمی‌شود. در بسیاری از کشورها، آرشیوهای نقض حقوق بشر پس از گذار از حکومت‌های دیکتاتوری برای حقیقت‌یابی، حفظ حافظه جمعی، ایجاد موزه‌ها و یادمان‌ها و آموزش نسل‌های بعد مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
دسترسی به پایگاه داده
محققان نهادهای بین المللی، روزنامه‌نگاران، پژوهشگران، وکلا و کارکنان سازمان‌های غیردولتی واجد شرایط می‌توانند برای دسترسی پژوهشی به دیتابیس خیزش ژینا درخواست بدهند.
درخواست دسترسی به پایگاه داده ژینا:
https://justice4iran.org/jinadatabase
درباره عدالت برای ایران
عدالت برای ایران یک سازمان حقوق بشری است که از طریق مستندسازی، تحقیق، تحلیل حقوقی و دادخواهی برای مقابله با مصونیت از مجازات و پاسخگو کردن عاملان و آمران نقض‌های جدی حقوق بشر در ایران فعالیت می‌کند.
وب‌سایت عدالت برای ایران:
https://justice4iran.org/
برای اطلاعات بیشتر و درخواست مصاحبه با این ای‌میل تماس بگیرید:
info@jfingo.org
https://justice4iran.org/persian/call-for-action/jinadatabase-launch/
