«دراطراف مقبره های مزین به گنبدهای طلائی اهدا شده به ائمه تشیع جهانی – علی، داماد پیامبر، در نجف؛ حسین و برادرش عباس، نوادههای پیامبر درکربلا – هزاران زائر ایرانی درگروههای متشکل با صبر و حوصله در انتظار بازرسی بدنی پیش از ورود به مقابر مقدس هستند. زنان چادرهای بزرگ مشکی و مردان کت به تن دارند. تنها چشمان تجربه دیده یک عراقی میتواند ملیتهای مختلف را تشخیص دهد. احمد علی، روزنامهنگار محلی میگوید : «از طرز بهسر کردن چادر، کفشها و شکل و شمایل عمومی شخص می توان ایرانی بودنش را تشخیص داد».
اما این زائران که قرنهاست عادت کردهاند رنج سفر تا این اماکن را بر خود هموار کنند، اسباب نگرانی آمریکائیان نیستند. برای دولت اوباما که آماده میشود بخش اعظم نیروهای خود را تا پایان ماه اوت خارج کند، «تنها سؤال مطرح» اینست: دولت عراقی که روز 7 مارس از صندوقهای رأی بیرون خواهد آمد، آیا همچنان برخورد مساعدی با آنان خواهد داشت یا بیشتر «ایران دوست» خواهد بود؟ به عبارت دیگر آیا دومین تولید کننده پتانسیل طلای سیاه در جهان به دامن تهران خواهد افتاد، درحالی که این آمریکا است که از هفت سال پیش تا کنون 700 میلیارد دلار هزینه تسخیر این کشور کرده است؟
به گزارش «نیویورک تایمز» مورخ 25 فوریه، ژنرال ری اودیرنو، فرمانده کل نیروهای آمریکائی، محرمانه به دولت عراق اطلاع داده که بنا به اطلاعاتی که در دست دارد، «ایران در پروسه سیاسی عراق مداخله می کند؛ پول و امکانات کارزار و همچنین آموزش سیاسی به احزاب و کاندیداهای مختلف منتخب خود می رساند و تلاش می کند بین کسانی که از تهران حمایت می کنند، اتحاد و ائتلاف بوجود آورد». در صدر این افراد احمد چلبی است که نفر مورد علاقه سابق دولت بوش و به گفته واشینگتن یک مأمور دو جانبه بوده که تهران «علاقمند است» او را در جایگاه نخست وزیری عراق به عنوان جانشین نوری المالکی، که خود برای یک دوره دوم نخست وزیری وارد عرصه رقابت شده است، ببیند.
البته همانطورکه در یک گزارش عالی تحقیقی «گروه بین المللی مطالعه بحرانها» International Crisis Group (ICG) منتشره در ماه فوریه، تأکید شده : دولت عراق هنوز «چنان ضعیف، ساختار حاکمیتش چنان نفوذپذیر و قشرسیاسیون آن چنان پاره پاره است که خودبخود خارجیان را به مداخله وسوسه میکند». اردن، سوریه، عربستان سعودی، امارات خلیج [فارس] و البته آمریکا تلاش میکنند چه ازکانالهای «خصوصی» و چه رسمی دولتی بر آنچه در بغداد میگذرد تأثیر بگذارند. عراق در حال بازسازی خود است و گرچه تا بازیافتن ثبات و رفاه و آبادی راه درازی در پیش دارد، برای همسایگان و قدرتهای دورتر اهمیت دارد که ازهم اکنون جایگیری کنند.
«آنها همان فارس باقی ماندهاند»
برای یافتن رد «نفوذ ملموس ایران که در سراسر عراق و تا درون نخبگان سیاسی آن نیز گسترده است»، همانطورکه درگزارش ICG آمده، دیدار از نجف و کربلا – دو شهر مقدس اسلام شیعی که مذهب 60درصد عراقیان و 90درصد ایرانیان است – ضروری میباشد. نخستین مشاهد: در هیچیک از این دو شهر، هر یک با نیم میلیون جمعیت، اثری از عکسها و تصاویر بسیار بزرگ آیتالله خمینی یا جانشین او در رأس جمهوری اسلامی، علی خامنهای، که به عنوان مثال در حومه شیعه نشین جنوب بیروت در همه جا دیده میشود، به چشم نمیخورد.
اقتصاد هر دو شهر هنوز بر پایه زائران و زیارت میگردد و کربلا تا اوایل قرن بیستم 75درصد جمعیت ایرانیتبار داشته است. کسبه عراقی با مشتریان روابط پیچیدهای دارند. مثلا حسن ابوزینب، طلا فروش درکربلا می گوید: «ما به آنها احتیاج داریم، اما چندان ازآنها خوشمان نمیآید». این درحالی است که ایران آماده میشود یک بیمارستان 400 تختخوابی به نجف اهدا کند. بیمارستان دیگری نیز در کربلا احداث خواهد شد. هشت پرواز هفتگی این دو شهر را با تهران و مشهد مرتبط میسازد. پروژه های اقتصادی مشترکی در جریان است. هر دو کشور بیتردید به مراتب از گذشته به یکدیگر نزدیکتر هستند. اما تمام عراقیهائی که ما با آنان به گفتگو پرداختیم گفتند: «ما عرب هستیم، آنها همچنان فارس هستند».
برای آنها انتخاب بین ایران و آمریکا معنائی ندارد. پروفسور حیدر سیدسلمان، که در نجف علوم سیاسی تدریس میکند، میگوید : «ما 1400 کیلومتر مرز مشترک با ایران داریم. آمریکائیها به کشورشان بازمی گردند»، اما میافزاید : «مشکل ایرانیها نیستند، رژیم آنهاست. خوب نگاه کنید. آیا حتی یک حزب را می بینید که آشکارا بگوید به تهران سمپاتی دارد؟ حتی یکی پیدا نمیکنید و این خود گویای همه چیز است».
کسی دیگر در اینکه پاسداران انقلاب ایرانی اینجا دست اندرکار عملیات زیر زمینی بوده اسلحه به شبه نظامیان شیعی میرسانند، تردیدی ندارد. همچنانکه در مورد این واقعیت نیز کوچکترین شکی نیست که ایران، به گفته سرویسهای آمریکائی، «دست کم 20 میلیون دلار در ماه» هزینه اعمال نفوذ بر احزاب سیاسی میکند که ازجمله شورای اعلای اسلامی تأسیس شده در ایران در سال 1982 و متحد آن، جریان «صدریه» است که رئیس آن، مقتدی الصدر مدت سه سال است در قم، شهر مقدس ایران، بسر میبرد. با این حال، به گفته صلاح العبیدی، سخنگوی صدر در نجف، «ایرانیها درعراق آن قدر اشتباه کردهاند» که نباید بیش از اندازه نگران بود.»